Thư viện đang 'chết', nhưng có phải vì con người ngày càng lười đọc sách?

THỨ BA, 27/02/2018 08:00:57

Trong bài viết trên báo Guardian của Anh, cây bút gạo cội Simon Jenkins đã bày tỏ những suy nghĩ của riêng ông về tình trạng đáng buồn của hệ thống thư viện tại nước Anh cũng như trên toàn thế giới. Theo Jenkins, thay vì đổ lỗi cho thói quen đọc sách đang ngày một mai một, hay sự trỗi dậy của internet, các nhà hoạch định chính sách nên quan tâm hơn đến tình trạng cũ kỹ, lạc hậu của các thư viện và tìm cách cải tổ nơi vốn được tôn vinh là “điện thờ tri thức của loài người”.

Thư viện đang chết, nhưng có phải vì con người ngày càng lười đọc sách?
Thư viện ngày càng vắng người (ảnh minh họa: ZSL)

Thư viện lại phải trải qua thêm một năm ảm đạm nữa. Mọi người vẫn chỉ trích khi chính quyền đóng cửa hàng loạt thư viện, nhưng sự thật là trong thời đại này, chúng ta đang có quá ít thời gian để lui tới đó.  

Theo những số liệu mới nhất của Viện Kế toán và Tài chính công của Anh, trong vòng 5 năm qua đã có 343 thư viện tại nước này phải đóng cửa, số thủ thư giảm xuống một phần tư, trong khi 8.000 nhân viên thư viện bị mất việc. Công năng sử dụng giảm xuống 16%, chi tiêu cho việc vận hành thư viện giảm 14%. Số sách được mượn giảm mạnh, nhiều nơi giảm tới một nửa.

Trong suốt chiến dịch kêu gọi hành động nhằm bảo tồn thư viện, nhà văn nổi tiếng của thể loại truyện thiếu nhi Chris Riddell cho rằng: “Nếu được chính phủ nuôi dưỡng, thư viện sẽ có thể thay đổi cuộc sống. Chúng ta cần phải lên tiếng để cứu lấy chúng.”

Thế nhưng chúng ta sẽ phải bảo vệ loại thư viện nào? Tôi không chắc đây là lỗi của chính phủ, cũng như số phận hẩm hiu của những cuốn sách. Tuần vừa rồi tôi đã tới một thư viện khá hoành tráng, nhưng ở đó gần như vắng tanh. Ngược lại, cửa hàng sách Waterstones bên cạnh thì lại rất đông người tới mua sách. Khi đó tôi biết rằng có vấn đề gì đó đã xảy ra với các thư viện, chứ không phải là những cuốn sách.

Tôi là một người rất thích đến thư viện. Tôi lớn lên cùng với những giá sách ở thư viện gần nhà, đắm chìm vào những cuốn sách tiểu sử, du lịch và tự phát triển bản thân. Khi biết được mình có thể mượn được đĩa than và đĩa CD về nhà mà không phải mất tiền, tôi đã nhảy cẫng lên. Những cuốn sách thể loại hư cấu đã đưa tôi trở về với thời Victoria. Có cần thiết phải có quá nhiều niềm vui đến với tôi như vậy không?

Thư viện là một trong những đề tài được bàn luận nhiều nhất trong nền văn hóa đại chúng hiện đại. Nhà nghiên cứu lịch sử Mỹ Matthew Battles từng nhận xét rằng, thư viện là phép ẩn dụ cho miền đất của cơ hội, nơi mà mỗi chúng ta cho phép bản thân mình lạc lối, nơi người đọc có thể soi chiếu chính mình, nơi một người Mỹ thế hệ mới có thể mơ về thành công của riêng mình mà không ảnh hưởng hoặc phương hại đến ai khác. Tại Anh, thư viện được tôn vinh như một ngôi trường đại học của sự tự dạy và học, là nền dân chủ của việc học tập.

Thế nhưng sự trỗi dậy của công nghệ số đã thay đổi tất cả. Các thư viện công cộng đã không còn đóng vai trò là nhà thờ linh thiêng của tri thức. Thư viện đã không thể sống trong một quá khứ lãng mạn được nữa. Người ta đã viết đủ thứ về cái chết của thư viện, nào là sách đã chết rồi, hay người ta không còn đọc sách nữa. Năm năm trước, khi thống kê của trang web kinh doanh trực tuyến Amazon cho thấy số lượng sách điện tử được bán ra đã vượt qua sách giấy, người ta đã vội cho rằng sách đã đến hồi lâm chung. Những cuốn sách in chỉ còn sống lay lắt qua ngày trước sự thống trị của công nghệ kỹ thuật số. 

Trong khi sách in đang hấp hối, sách điện tử đang dần có được chỗ đứng trên thị trường sách, nhưng vị thế của loại sách này thực sự không nổi bật. Hãng sách hàng đầu thế giới Waterstones năm ngoái đã ngừng bán máy đọc sách điện tử Kindle và bắt đầu lấp đầy các kệ sách bằng sách in. Kết quả là, doanh số bán hàng của hãng này đã tăng lên 5%. Sau nhiều năm chứng kiến doanh thu èo uột, sách in đã dần chinh phục trở lại người mua, được thể hiện ở doanh thu bán sách tăng từ 2,74 tỷ bảng Anh vào năm 2014 lên đến 2,76 tỷ bảng một năm sau đó. Các cửa hàng sách phải vật lộn để tồn tại, nhưng sách thì không.

Thư viện đang chết, nhưng có phải vì con người ngày càng lười đọc sách?
Thư viện địa phương cần phải trở thành nơi để mọi người có thể giao lưu với nhau (ảnh: Korea Herald)

Thế nhưng đó là câu chuyện của người mua chứ không phải người mượn sách, bằng chứng là người dân vẫn tiếp tục quay lưng với thư viện. Do vậy, các thư viện cần phải học cách khai thác sức mạnh của chính mình trong thời đại hậu kỹ thuật số - kỷ nguyên của con người. Sức mạnh này không nằm trong những cuốn sách, mà nằm ở người đọc, ở mong muốn được gặp gỡ, được chia sẻ với nhau, được nghe các nhà văn và nhà nghiên cứu chia sẻ kinh nghiệm trong một không gian mở.

Bên cạnh những món đồ kỹ thuật số, con người đổ tiền vào đâu? Họ mua vé vào nhà hát, hòa nhạc, các buổi thuyết trình, tranh luận và các hình thức biểu diễn khác. Ở thủ đô London của Anh, các sự kiện được tổ chức mỗi ngày một nhiều. Ai mà có thể nghĩ được một chính trị gia về hưu lại có thể kiếm được bộn tiền nhờ việc thuyết trình trước công chúng? Bởi vậy, các thư viện địa phương cần phải trở thành nơi để mọi người có thể giao lưu với nhau. Thư viện không chỉ là nơi để đọc sách nữa, nó cần phải tích hợp thêm các chức năng khác như quán cà phê, nơi trao đổi sách, triển lãm, bảo tàng và nhà hát. Thư viện cần phải trở thành liều thuốc trị liệu cho tâm hồn của mỗi người.

Bên cạnh đó, cần có một cuộc cải tổ toàn diện chủ sở hữu và quản lý của các thư viện địa phương. Thư viện cần phải được trao vào tay hội đồng địa phương. Các hội đồng sẽ có quyền được vận động quyên góp tự nguyện từ những nhà hảo tâm để xây dựng và phát triển thư viện. Sẽ có nhiều ý kiến trái chiều về giải pháp này, nhưng trách nhiệm của địa phương sẽ là giải pháp an toàn để phục hồi lại chức năng và vị thế vốn có của thư viện.  

Kể từ khi thư viện đầu tiên của thế giới được xây dựng ở Ai Cập, thư viện luôn được tôn vinh là điện thờ của tri thức loài người. Internet xuất hiện và dần khiến thư viện mất đi thế độc tôn trong việc cung cấp kiến thức cho nhân loại. Thế nhưng, internet dù có phát triển đến đâu cũng không thể đem lại niềm vui, không thể tái tạo không gian cộng đồng cho con người. Nhà tài phiệt ngành sản xuất thép người Mỹ Andrew Carnegie – người từng dành phần lớn cuộc đời của mình hoạt động cho công tác xã hội đặc biệt là thư viện, từ thiện, giáo dục và nghiên cứu khoa học – đã từng mơ về một hệ thống thư viện len lỏi đến mọi thị trấn, mọi ngôi làng trên toàn thế giới. Giấc mơ của Carnegie, hiện tại, vẫn phải cần đến sự chung tay của toàn xã hội trong công cuộc phục hưng thư viện.

Nam Anh / MASK Online (theo Guardian)

Tin mới

Mẹo làm bếp 5 mẹo chế biến để thịt 'ngon đúng điệu' mà bà nội trợ nào cũng cần biết

5 mẹo chế biến để thịt 'ngon đúng điệu' mà bà nội trợ nào cũng cần biết

16/01 14:00

Thịt là một thực phẩm không thể thiếu trong bữa ăn hàng ngày của nhiều gia đình. Nhưng không phải ai cũng biết những kinh nghiệm để chế biến thịt ngon hơn dưới đây nên chị em hãy lưu lại ngay nhé!

7 loại dầu tẩy trang Nhật Bản được quan tâm nhất 2017

7 loại dầu tẩy trang Nhật Bản được quan tâm nhất 2017

Làm đẹp 16/01 14:00

Bước làm sạch da quan trọng nhất chính là tẩy trang. Tẩy trang dạng dầu giúp hòa tan dầu từ các sản phẩm make up, dầu tự nhiên của da giúp làm sạch sâu từng lỗ chân lông. Đây là loại tẩy trang được nhiều chị em ưa chuộng.

Được quan tâm