Chuyện về một quyết định táo bạo làm thay đổi hoàn toàn bộ mặt thủ đô Hàn Quốc

THỨ SÁU, 01/12/2017 15:15:00

Khi suối Cheonggyecheon thay thế con đường cao tốc luôn tấp nập xe cộ, người dân thủ đô Seoul đã mơ về một siêu đô thị hiện đại chỉ có trong mơ. Thế nhưng theo cây bút Colin Marshall của tờ Guardian (Anh), thực tế của thành phố này còn phức tạp hơn rất nhiều.

Một em bé chơi đùa bên dòng suối Cheonggyecheon (ảnh: AFP/Getty)

Vào tháng 9/2005, dòng suối Cheonggyecheon chính thức được khơi dòng ngay tại trung tâm thủ đô Seoul. Đối với các cư dân Seoul, mơ ước của họ về một siêu đô thị thân thiện với con người nay đã trở thành sự thực: không chỉ trở thành một không gian công cộng cho người đi bộ, Cheonggyecheon đã đem đến một thảm thực vật xanh mát, giúp “giải nhiệt” cho một đô thị với số dân lên tới 25 triệu người. 

Việc khơi dòng Cheonggyecheon cũng đã trả lại bộ mặt và vị thế vốn có của dòng suối này. Trước kia Cheonggyecheon vốn là một dòng suối cổ chảy qua thủ đô Seoul. Tuy nhiên tới cuối những năm 1950, chính quyền Seoul đã chủ trương lấp suối để phát triển hạ tầng, với mong muốn đẩy mạnh hơn nữa nền kinh tế đang ì ạch, chậm tiến.

Khoảng 2 thập kỷ sau, đường cao tốc trên cao được xây dựng trên nền con suối Cheonggyecheon trước kia, qua đó trở thành một biểu tượng đầy tự hào của người dân Hàn Quốc trong quá trình tiến bộ hóa đô thị những năm 1970.

Thế nhưng cũng chỉ 30 năm sau đó, thị trưởng Seoul Lee Myung Bak đã có một quyết định táo bạo khi khởi xướng dự án phá bỏ đường cao tốc để khơi lại dòng suối. Trước khi bước chân vào chính trường, ông Lee Myung Bak từng có 30 năm làm việc và sau đó trở thành người điều hành Công ty xây dựng Hyundai – vốn gắn với nhiều tai tiếng phá hoại môi trường và thẩm mỹ thành phố, bao gồm cả việc xây dựng đường cao tốc Cheonggyecheon.

Dự án khôi phục dòng suối Cheonggyecheon với tổng đầu tư lên đến 900 triệu USD, mà trong đó Hyundai là một trong những nhà thầu chính, không chỉ là giải pháp để thị trưởng Lee tạ lỗi với môi trường, mà còn là tầm nhìn xa của nhà lãnh đạo này trong việc biến đổi Seoul thành một thành phố đáng sống với mọi người dân. Kinh phí khổng lồ đổ vào dự án là minh chứng rõ ràng cho quyết tâm đó.

Cao tốc Cheonggyecheon trước khi bị dỡ bỏ (ảnh: AFP/Getty)

"Cheonggyecheon là câu trả lời cho những tranh luận về kế hoạch phát triển đô thị, giữa một bên là những người ủng hộ xây dựng hạ tầng phù hợp cho các phương tiện giao thông, và một bên là những người mong muốn một thành phố thân thiện với người đi bộ,” Phó Giáo sư Kim Young Min thuộc Văn phòng kiến trúc quy hoạch, Đại học Seoul, cho biết trong một cuộc phỏng vấn nhân kỷ niệm 10 năm suối Cheonggyecheon được mở trở lại.

“Rất nhiều kỹ sư giao thông cảnh báo rằng việc phá hủy đường cao tốc có thể dẫn tới thảm họa giao thông nội đô, còn các bên liên quan lại lo sợ rằng dự án làm giảm thu nhập của họ và đã đứng ra phản đối tầm nhìn của thành phố,” ông Young Min nói thêm. Trái với nhận định của nhiều người, thành phố không sụp đổ như họ lo ngại. Tất nhiên việc đưa ô tô vào lưu thông trong nội thành trở nên khó khăn hơn, song hạ tầng giao thông mới đã đem lại nhiều lợi ích cho người đi bộ và người sử dụng phương tiện công cộng.

Ông Lee giành chiến thắng trong cuộc bầu cử thị trưởng Seoul năm 2001 nhờ vào lời hứa tái phát triển thành phố trên quy mô lớn, với trọng tâm là tái cơ cấu kinh tế, biến Seoul trở thành trung tâm du lịch và đầu tư của khu vực Đông Bắc Á. Đề án của ông không chỉ bao gồm loại bỏ đường cao tốc nội đô, mà còn xây mới thêm hệ thống xe buýt nhanh chạy dọc thành phố, cùng với phát triển thêm các thành phố vệ tinh bao quanh thủ đô Seoul.

Khó khăn chồng chất

Trên cương vị thị trưởng Seoul, ông Lee đã khẩn trương tiến hành hàng loạt các dự án cải tạo thành phố, đặc biệt là tái sinh dòng suối biểu tượng Cheonggyecheon. Nhiệt huyết của ông Lee đổ vào dự án này đã khiến người dân đặt cho ông biệt danh là “Xe ủi đất”. Thực tế, ông là thị trưởng thứ hai trong lịch sử Seoul nhận được biệt danh này, người đầu tiên là Kim Hyon Ok với hàng loạt dự án nâng tầm thành phố trên quy mô rộng lớn, bao gồm cả chợ điện tử Seun Sangga vào những năm 1960.

Theo khảo sát của chính phủ Seoul, có tới 79,1% người dân ủng hộ kế hoạch phục hồi Cheonggyecheon của thị trưởng Lee, bất chấp những lời chỉ trích nhằm vào ông trước ngày công trình được khởi công. 

“Để thực hiện dự án này, không chỉ cao tốc trên cao bị phá hủy,” Jon Dunbar – quan sát viên lâu năm của mảng đô thị Seoul thuộc tờ báo Korea Times cho biết. “Sau bốn thập kỷ, nó đã đan xen vào nếp sống của thành phố này.” Chẳng hạn như một phiên chợ đồ cũ từng hoạt động rất sầm uất trước kia cũng đã bị giải tỏa. 

“Nhiều người phản đối dự án do kế sinh nhai của họ phụ thuộc vào phiên chợ. Điều này đã khiến ông Lee phải ngồi vào bàn thương lượng. Để dời khu chợ ra khỏi Cheonggyecheon, thị trưởng Lee cho phép các chủ sạp chuyển tới sân vận động Dongdaemun gần đó và cam kết sẽ cải tạo nơi đây trở thành một khu chợ đẳng cấp quốc tế,” Dunbar nhớ lại.

Tuy nhiên cam kết cải tạo khu chợ đã không bao giờ được thực hiện. Thậm chí, sân vận động cũng phải đối mặt với nguy cơ bị dỡ bỏ sau khi ông Lee mãn nhiệm. Người kế nhiệm ông, Oh Se Hoon, đã đặt tại đó dự án Trung tâm thương mại Dongdaemun Design Plaza, được thiết kế bởi nữ kiến trúc sư huyền thoại người Anh Zara Hadid. 

Không lâu trước khi Cheonggyecheon được khánh thành, Văn phòng công tố Seoul đã bắt giữ phó thị trưởng Yang Yoon Jae – một cựu giảng viên khoa nghiên cứu môi trường thuộc Đại học Quốc gia Seoul. Ông Yang là người đứng đầu dự án trong giai đoạn 2002-2004, và bị cáo buộc nhận hối lộ ít nhất 100.000 USD từ một chuyên viên thiết kế để nới lỏng giới hạn độ cao các tòa nhà trong khu vực.

Dù bị kết tội và phải ngồi tù năm năm tù giam, ông Yang nhận được lệnh ân xá từ thủ trưởng cũ của mình là Lee Myung Bak. Tại thời điểm này, ông Lee đang nắm giữ chức vụ Tổng thống và được chỉ định trở thành Chủ tịch hội đồng chính sách kiến trúc quốc gia.

Trung tâm thương mại Dongdaemun Design Plaza (ảnh: REX/Shutterstock)

Bên cạnh những rắc rối chính trị và xã hội, dự án Cheonggyecheon còn vấp phải nhiều chỉ trích về môi trường. Dù được coi là một thành tựu “xanh” nhằm giảm nhiệt độ bề mặt của môi trường xung quanh, cũng như cải thiện đáng kể đa dạng sinh học, dự án vẫn phải đối mặt với nhiều vấn đề liên quan đến hệ sinh thái.

“Do hệ sinh thái tảo ngày càng bị hủy hoại, chi phí bảo trì cho suối Cheonggyecheon tăng thêm 30% mỗi năm,” Eun Seon Park – nhà nghiên cứu đến từ Viện chuyển đổi đô thị bền vững thuộc Đại học Yonsei, cho biết. “Cheonggyecheon không phải là dòng suối tự nhiên có thể phục hồi được hệ thống, mà chỉ là một con suối nhân tạo chảy theo dòng được khơi lại. Hơn nữa, lòng suối là xi măng nên hầu như không thể thực hiện được chức năng lọc nước, do vậy đã có nhiều luồng ý kiến cho rằng nước ở suối sẽ dần không được sạch.”

“Bất kỳ ai nghĩ rằng Cheonggyyecheon đại diện cho sự hồi sinh của hệ sinh thái cần phải xem lại đầu óc,” học giả nghiên cứu về Hàn Quốc Mat VanVolkenburg, tỏ ra gay gắt. Ông là người đã theo dõi sát sao dự án này kể từ lúc nó còn nằm trên giấy cho đến khi được hoàn thành.

“Nó chỉ là một dự án tái phát triển của thị trưởng, nhằm giúp ông ta xây dựng hình ảnh một chính trị gia xông xáo, dám làm dám chịu,” VanVolkenburg cho rằng ông Lee chẳng khác là mấy cố thủ tướng Park Chung Hee – “kiến trúc sư” kiến thiết nên những bước nhảy vọt về kinh tế và đô thị Hàn Quốc trong những năm 1960 và 1970. “Dự án này được xây dựng nhằm mục đích cải thiện môi trường và chú trọng đến lịch sử, nhưng thực chất chỉ là những nỗ lực của ông ta nhằm vội vàng san phẳng các tài sản văn hóa.”

Thắng cảnh của Seoul

Quan điểm cho rằng dòng suối Cheonggyecheon hiện tại đại diện cho sự hồi sinh của lịch sử bắt nguồn từ những hiểu lầm trong quá khứ. Thực chất, dòng suối trước kia không phải là thắng cảnh mà chỉ đóng vai trò thoát nước cho thành phố, trước khi bị vùi lấp sau chiến tranh.

Khi nhà thám hiểm người Anh Isabella Bird Bishop tới Seoul vào những năm 1890, bà đã mỉa mai Cheonggyecheon là “một trong những thắng cảnh của Seoul”. Bà viết rằng, đây là “một ống dẫn nước rộng, có tường bao quanh, bờ mở với dòng nước đen ngòm bốc mùi chảy qua lòng suối đầy rác rưởi và phân, nơi trước kia chỉ toàn là đá cuội.”

Do vậy, bất kỳ thứ gì được xây dựng lên để thay thế con sông bẩn thỉu và nhếch nhác sẽ khiến người ta nhanh chóng quên đi bộ mặt ảm đạm của thành phố trước kia. Tuy nhiên, điều này không làm lắng xuống những chỉ trích về nhiều phần của dự án Cheonggyecheon, chẳng hạn như sự thiếu thân thiện với người tàn tật, cho đến các bức tượng trị giá 4 triệu USD của Claes Oldenburg và Coosje van Bruggen được đặt tại nguồn suối có hình dáng chẳng khác nào những con ốc sên, cùng với quyết định bỏ qua ý kiến của người dân trong các giai đoạn của dự án.

Dòng suối Cheonggyecheon vắt ngang qua trung tâm thủ đô Seoul (ảnh: Alamy)

Mặc dù vậy, con suối giữa lòng Seoul ngày nay đang dần trở thành điểm vui chơi của mọi thành phần người dân, từ các gia đình, trẻ em, đôi vợ chồng trẻ, nhân viên văn phòng, cho đến nhạc công đường phố và khán giả của họ.

“Tôi nghĩ trải qua thời gian, Cheonggyecheon đã trở thành một phần của Seoul,” VanVolkenburg nhận xét. “Việc thi công Cheonggyecheon được tiến hành gấp gáp và gây tổn hại đển các di sản văn hóa, thậm chí con suối nhìn khá giả tạo. Tuy nhiên sau một thập kỷ, nó đã trở thành một phần trong đời sống hàng ngày tại trung tâm Seoul, thực hiện nhiều chức năng, từ thu hút khách du lịch, công viên cho tới địa điểm trưng bày tác phẩm nghệ thuật. Qua nhiều năm, thảm thực vật và cây cối dọc theo dòng suối đã mọc lên tươi tốt, càng đi xa nguồn, con suối nhìn càng giống tự nhiên hơn.”

VanVolkenburg ví Cheonggyecheon như “một trung tâm thị giác cho những nỗ lực của Seoul nhằm xây dựng nên một thành phố của thế kỷ 21”. Dòng suối đã trở thành biểu tượng của con người tại thành phố vốn từng được cả thế giới biết với nhưng tòa nhà bê tông xám xịt, nhịp độ xây dựng không ngừng nghỉ và thảm họa công trường thường xuyên xảy ra.

Đây cũng là hình mẫu để khôi phục các dòng suối khác bị chôn vùi của thành phố, cũng như các dự án ở các quốc gia khác như Los Angeles, nơi vẫn đang còn nhiều con sông nổi tiếng bị lãng quên dưới những khối bê tông từ những năm 1930.

Cheonggyecheon còn phục vụ cho tham vọng chính trị của ông Lee Myung Bak. Sau khi kết quả bầu cử được công bố, tờ New York Times đã đưa tin: “Người được chọn là tổng thống tiếp theo của Hàn Quốc trong cuộc bầu cử hôm thứ Tư vừa qua đã giành chiến thắng nhờ vào thành công của những dự án mà ông ta đã hoàn thành từ hồi còn nắm giữ cương vị thị trưởng thành phố… Dòng suối mới đã trở thành công viên trung tâm, là điểm nhấn cho một quốc gia đang lên chú trọng vào phát triển chất lượng cuộc sống, và ngay lập tức đưa ông lên làm một ứng cử viên tổng thống triển vọng.”

“Người ta có thể chỉ trích các điểm tiêu cực, nhưng dòng suối đã gắn liền với mọi nỗ lực tái thiết thủ đô Seoul,” VanVolkenburg nói. Trong khi đó, Dunbar lại cho rằng: “Không nghi ngờ gì nữa, Cheonggyecheon là điều kỳ diệu của kiến trúc và đô thị hóa, nhưng lý do tôi không bao giờ chấp nhận nó hoàn toàn chính là những tổn thất mà cư dân địa phương buộc phải gánh chịu.”

Nam Anh / MASK Online (theo Guardian)

Tin mới

Tin tức giải trí Hành trình từ yêu đến cưới của Nhã Phương - Trường Giang: Dẫu sóng gió đến đâu, sau cùng vẫn là chúng ta ở bên nhau

Hành trình từ yêu đến cưới của Nhã Phương - Trường Giang: Dẫu sóng gió đến đâu, sau cùng vẫn là chúng ta ở bên nhau

21/08 08:45

Vậy là sau bao ngược xuôi, kịch tính hơn cả phim hành động cuối cùng Nhã Phương và Trường Giang cũng “về chung một nhà”.

Học cách làm nem lụi Đà Nẵng ngon như ngoài tiệm

Học cách làm nem lụi Đà Nẵng ngon như ngoài tiệm

Món ngon mỗi ngày 21/08 08:37

Nem lụi là món ngon được rất nhiều người biết đến như một ẩm thực đặc trưng của Đà Nẵng. Tuy nhiên không phải ai cũng biết cách làm món ăn này đúng chuẩn nhà hàng cho gia đình thưởng thức.

Được quan tâm