Sự ráo hoảnh của Tô Hoài

THỨ HAI, 07/07/2014 10:00:00

 Nói đến Tô Hoài, có lẽ sau “Dế mèn phiêu lưu ký” người ta sẽ nhớ ngay đến “Ba người khác”. Dế mèn là chữ viết hoa đầu câu trong sự nghiệp của ông, còn Ba người khác là dấu chấm cảm đặt ở cuối.

 “Lác đác, người đem trẻ con đi bán như trảy quả mít, một bên đứa trẻ ngồi nhấp nhổm víu quang gánh, một bên tảng đất để cho cân.”  - Tô Hoài viết trong Ba người khác như thế, khi tả phiên chợ nghèo.

Ở một đoạn khác, cũng chuyện bán trẻ con, ông lại viết: “Ngoài chợ tỉnh cũng bày bán trẻ con nhan nhản như bán chó.”

Đấy là sự khốn quẫn cùng cực, cái đói đã biến tướng thành thứ vô nhân tính rồi. Nhưng Tô Hoài mô tả nó dửng dưng, đọc lên nghe còn vui vui nữa. “Như trảy quả mít”; “nhan nhản như bán chó” – không khí của cái chợ vẫn hồn nhiên như là một cái chợ nào vùng Bưởi quê ông trong những tản văn về quà vặt.

Thái độ nhẹ như không ấy không lạ trong văn Tô Hoài. Tô Hoài không mấy khi cố dùng câu từ để cường điệu một vấn đề, cho dù hình ảnh ông mô tả có mang tính chất khốc liệt như thế nào. Mà thời đại của ông, lại nhiều câu chuyện khốc liệt lắm. Thế là tạo ra một sự mỉa mai, sự mỉa mai đến từ việc không có thái độ gì. Tôi xin có ý kiến là tôi không có ý kiến. Ráo hoảnh. “Ba người khác” là một tác phẩm  như thế.
 
 

Cũng phải thôi bởi vì nhân vật “Tôi” trong Ba người khác, một cán bộ tham gia Cải cách ruộng đất, cũng là người chẳng tử tế gì. Cũng là một phần rất đỗi bình thường trong cái không khí loạn lạc lúc ấy thôi. Không phải là anh hùng, không giàu lý tưởng, không chiến đấu cho cái gì ghê gớm. Thế thì không cần phải có mắt nhìn hình viên đạn khi thấy người ta bán trẻ con. Chỉ giống bán quả mít vậy thôi.

Một thái độ rất đáng học tập ngày hôm nay. Xã hội hôm nay cũng nhiều vấn đề đau lòng. Nhiều đến mức ta đã nghe phát chán những câu chuyện được mô tả bằng giọng nghiêm trọng. Mà không giải quyết được, vì ta cũng là một phần của xã hội ấy, hoạt động cùng quy luật với nó, giống anh cán bộ trong “Ba người khác”. Thế thì cứ nhìn nó nhẹ nhàng thôi.

Nếu phải mô tả xã hội hôm nay kiểu “bán trẻ con” của Tô Hoài, nó có thể sẽ như thế này:

“Anh nông dân ngồi trên đống dưa hấu đang thối, như ông quan ngồi trên cái sập gụ, cau mày suy nghĩ chuyện đời, mà mãi chưa nghĩ ra”.

“Những đống quả vải bị ế, chồng lên nhau, dài ngút tầm mắt, đỏ rực, đẹp như tranh. Nheo mắt lại, còn thấy mát mắt như khúc sông Hồng uốn lượn”

“Sách giáo khoa hay ở chỗ dạy trẻ con một điều quan trọng, là ở đời chẳng cái gì liên quan đến cái gì”.

“Ông già đi tù oan về cứ vui như trẻ con ngày Tết”.
 
 

Trước mỗi vấn đề của cuộc sống, chúng ta cường điệu và tìm cách tạo ra cho nhau sự xúc động. Đúng là chúng có thể đáng xúc động. Nhưng rốt cục thì nó không thay đổi, mà cứ như những thực tế không thể tránh khỏi, và cũng chẳng có ai thực tâm hành động để thay đổi. Nếu mọi chuyện cứ tiếp diễn như thế thì mô tả chúng bằng giọng của Tô Hoài là hay. Cốt đọc lên làm sao nghe vui vui là được.

Cả quyển “Ba người khác” được viết bằng giọng ráo hoảnh như thế. Bởi vì tác giả từ đầu đã dùng chữ “khác” để phân định rạch ròi giữa người quan sát và đối tượng. Chúng ta bây giờ cũng là một người khác, và đứng chứng kiến số phận của “những người khác”.

Trong những di sản Tô Hoài để lại, có lẽ một trong những thứ quan trọng nhất là sự ráo hoảnh trong “Ba người khác” này. Sự ráo hoảnh để người ta phải nhìn lại xem mình đã thật tâm xúc động hay chưa.
 
Đức Hoàng (Depplus.vn/MASK)
  • Từ khóa

Tin mới

Tin tức giải trí Hành trình từ yêu đến cưới của Nhã Phương - Trường Giang: Dẫu sóng gió đến đâu, sau cùng vẫn là chúng ta ở bên nhau

Hành trình từ yêu đến cưới của Nhã Phương - Trường Giang: Dẫu sóng gió đến đâu, sau cùng vẫn là chúng ta ở bên nhau

21/08 08:45

Vậy là sau bao ngược xuôi, kịch tính hơn cả phim hành động cuối cùng Nhã Phương và Trường Giang cũng “về chung một nhà”.

Học cách làm nem lụi Đà Nẵng ngon như ngoài tiệm

Học cách làm nem lụi Đà Nẵng ngon như ngoài tiệm

Món ngon mỗi ngày 21/08 08:37

Nem lụi là món ngon được rất nhiều người biết đến như một ẩm thực đặc trưng của Đà Nẵng. Tuy nhiên không phải ai cũng biết cách làm món ăn này đúng chuẩn nhà hàng cho gia đình thưởng thức.

Được quan tâm